standard Jak poprawnie ocenić opłacalność inwestycji – analiza ekonomiczno-finansowa w 5 krokach

Analiza ekonomiczno-finansowa jest uniwersalnym narzędziem, które pozwala na estymację opłacalności inwestycji. Może być ona wykorzystywana do oceny realizowalności i opłacalności projektu biznesowego przez dowolny podmiot produkcyjny. Dla uproszczenia można rozpatrywać grupę przedsiębiorstw zajmujących się wytwarzaniem fizycznych produktów, jednak model analityczny (w tym wszystkie jego etapy składowe) jest narzędziem uniwersalnym.

Głównym celem analizy ekonomiczno-finansowej jest zaprezentowanie diagnozy ekonomicznego stanu i potencjału badanego podmiotu oraz zbadanie wpływu planowanej inwestycji na prowadzoną działalność, najczęściej w ujęciu długoterminowym.

Do rozpoczęcia analizy niezbędne jest precyzyjne wyznaczenie celu danego projektu, w tym wypadku scharakteryzowania produktu, który planuje się wytwarzać. Niezbędne jest także zapewnienie na wszystkich etapach badania danych finansowych i ekonomicznych, takich jak np. struktura kosztów i przychodów lub wartości wskaźników rynkowych, niezbędnych dla osiągnięcia rzetelnych wyników.

Etap 1. Analiza sytuacji prawnej

Rozpoczęcie właściwej analizy ekonomiczno-finansowej należy poprzedzić przeanalizowaniem obowiązujących aktów prawnych. Weryfikacja powinna obejmować dokumenty, które mają wpływ na sektor, w którym przeprowadzona ma zostać planowana inwestycja. Nacisk należy położyć przede wszystkim na weryfikację występowania ograniczeń dotyczących danego produktu oraz zakazów jego produkcji, dystrybucji lub sprzedaży na danym rynku. Wykrycie tego typu barier prawnych pozwala zminimalizować koszty poniesione w przypadku braku możliwości realizacji planowanego działania. Służy także wprowadzeniu zmian projektowych przed rozpoczęciem realizacji inwestycji, niezbędnych do jego akceptacji przez odpowiednie organy nadzorujące np. służby sanitarne w przypadku produkcji sprzętu medycznego.

Etap 2. Ocena stanu przedsiębiorstwa

Jeżeli weryfikacja tła prawnego dotycząca planowanej inwestycji przebiegnie pomyślnie, kolejnym krokiem analizy jest ocena stanu podmiotu gospodarczego, przede wszystkim od strony finansowej. Pozwala ona sprawdzić czy w danym momencie firmę stać na zrealizowanie zamierzonego projektu.

Idealną sytuacją dla realizacji inwestycji związanej z wdrażaniem nowego produktu jest okres, w którym firma odnotowuje stałe zyski z prowadzonej działalności oraz posiada odpowiednio wysoki kapitał przeznaczony na realizację projektów niezaliczających się do obecnie prowadzonych przedsięwzięć. Może być on zgromadzony w formie kapitału zapasowego lub nadwyżki wynikającej z odnotowywania wysokich zysków.

W razie braku jednego z dwóch wspomnianych elementów konieczna jest analiza ryzyka wystąpienia deficytu budżetowego, który może być spowodowany dodatkowymi nakładami finansowymi generowanymi przez planowaną inwestycję. Może on być jednak rozłożony na lata i wliczony w koszty ponoszone z tytułu rozszerzenia działalności lub sprzedaży nowego produktu.

Na tym etapie należy także zweryfikować wykonalność projektu. Opiera się ją głównie na możliwościach finansowych, jednak należy wziąć także pod uwagę dodatkowe elementy, zależne od charakteru produkcji nowego produktu i jej wpływu na dotychczasową działalność podmiotu, np. moce produkcyjne i osobowe.

Uzyskanie pomyślnych wyników w pierwszym i drugim etapie pozwala na rozpoczęcie analizy dotyczącej bezpośrednio podmiotu planowanej inwestycji.

Etap 3. Analiza potencjału inwestycji

Kolejny etap należy rozpocząć od przeanalizowania rynku docelowego dla produktu, na którego produkcję decyduje się przedsiębiorstwo. Niezbędne jest zbadanie wielkości tego obszaru ekonomicznego wraz z określeniem występujących na nim trendów. Warto podkreślić, że rynek większy kapitałowo nie jest nigdy jednoznacznie lepszy, jednak gwarantuje on występowanie popytu na produkt i teoretycznie daje szansę na osiągnięcie dużych przychodów, w perspektywie czasowej zależnej od obranej strategii produkcyjnej. Małe rynki również posiadają pozytywne cechy względem rozpoczynania na nich działalności. Na ogół występuje na nich słabsza konkurencja, co ułatwia, szczególnie na początku, dostęp do konsumentów. Ponadto małe rynki, jeżeli ich rozmiar nie wynika z występowania licznych barier w danej gospodarce, mają przeważnie większy potencjał w kontekście rozwoju i szybciej zwiększają swoją wartość. Niestety są też bardziej podatne na wahania koniunktury oraz zmiany w sytuacji ekonomiczno-gospodarczej mikro i makroregionu.

Konkurencję należy zbadać osobno. Identyfikacja graczy rynkowych i siły ich pozycji w danym obszarze gospodarczym jest jedną z kluczowych zmiennych mających wpływ na decyzję o podjęciu działalności na danym rynku. Należy pamiętać, że siła obecnych graczy i nastawienie konsumentów do nowych produktów w danej grupie może być kluczowe w kontekście finalnego sukcesu inwestycji.

Po przeprowadzeniu analizy rynku i konkurencji można wstępnie oszacować potencjał danej branży w kontekście prowadzenia na nim działalności produkcyjnej lub sprzedażowej. Ewentualne zmiany, które mogłyby mieć na celu przeciwdziałanie np. występowaniu zbyt silnej konkurencji, mogłyby polegać na zmianie geograficznego obszaru prowadzenia danej działalności lub położeniu większego nacisku na działania marketingowe ułatwiające pozyskanie klientów.

Etap 4. Analiza opłacalności inwestycji

Jeżeli po przeprowadzeniu etapu trzeciego dochodzimy do wniosku, że wybrany rynek stwarza dla planowanej inwestycji rzeczywisty potencjał rozwojowy, można przejść do oceny jej indywidualnej opłacalności.

Obejmuje ona analizę kosztów oraz przychodów związanych wyłącznie z produkcją, dystrybucją lub sprzedażą wybranego na samym początku produktu. W tej części, która stanowi analizę finansową, uwzględnia się także zmiany kapitałowe w pozostałej działalności wynikające z poszerzenia lub zmiany portfolio produktowego. Ważna jest identyfikacja wszystkich grup kosztów i przychodów. Pozwala to bowiem na rzetelną prognozę wyniku finansowego z planowanej inwestycji.

Tego typu analizę należy przeprowadzić w kontekście długoterminowym, co można zrobić na dwa sposoby. Pierwszy polega na obliczeniu wyniku finansowego dla każdego roku osobno. Pokazuje to opłacalność lub jej brak w zależności od sytuacji finansowej występującej i zmieniającej się w różnych okresach czasu. Drugie podejście obejmuje analizę stanu finansowego przedsiębiorstwa na przestrzeni wielu lat analizowaną w sposób ciągły, tzn. z uwzględnianiem wyników finansowych z lat poprzednich. Połączenie obu podejść, czyli analiza długoterminowa z uwzględnieniem różnych lat początkowych, pozwala na najpełniejszy ogląd prognozowanej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa podejmującego się realizacji badanej inwestycji.

Etap czwarty pozwala na finalną ocenę opłacalności danego przedsięwzięcia. Pokazuje także rozkład punktowej opłacalności na przestrzeni kolejnych lat, co pozwala na wybór roku rozpoczęcia danego typu działalności. Poprawnie przeprowadzona analiza ekonomiczno-finansowa po zrealizowaniu wszystkich czterech etapów pozwala na finalne wnioskowanie odnośnie realizacji inwestycji.

Etap 5. Podjęcie decyzji odnośnie realizacji

Podobnie jak w przypadku innych typów analizy, również analiza ekonomiczno-finansowa kończyć powinna się wnioskowaniem i, docelowo, podjęciem decyzji odnośnie rozpoczęcia lub zaniechania produkcji, sprzedaży lub dystrybucji nowego produktu.

Należy pamiętać, że celem analizy opłacalności przeprowadzenia jakiejkolwiek inwestycji nie jest wymuszone wykazanie wyniku pozytywnego. Analiza powinna służyć weryfikacji potencjału danego projektu. Służy także zapewnieniu bezpieczeństwa finansowego danemu podmiotowi gospodarczemu. W takim rozumieniu tego narzędzia pokazanie braku opłacalności danej inwestycji jest rezultatem zadawalającym od tej strony, że pozwala na uniknięcie błędu biznesowego mogącego zagrozić funkcjonowaniu całego przedsiębiorstwa. Na ogół jednak, analiza ekonomiczna–finansowa jest wykorzystywana jako aparat do pokazania opłacalności inwestycji w kontekście długoterminowym. Pozwala również na precyzyjne zaplanowanie konkretnych etapów przedsięwzięcia.

Jeżeli podmiot gospodarczy decyduje się na realizację danej inwestycji opracowana uprzednio analiza pozwala na śledzenie zmian finansowych i ich kompatybilności z wynikami z analizy. W ten sposób tego rodzaju badanie może być narzędziem wielokrotnie wykorzystywanym i aktualizowanym w czasie. Dowodem na to może być fakt, że obecnie każdy rzetelnie przygotowany biznes plan zawiera w sobie m.in. analizę ekonomiczno-finansową, co oznacza, że jest ona uniwersalnym narzędziem wykorzystywanym w procesie planowania inwestycji biznesowych.
Marcel Prentkowski, Business Consultant