standard Mechanizm odwrotnego obciążenia

Mechanizm odwrotnego obciążenia (z ang. reverse charge mechanism) obowiązuje w Polsce od 2011 roku, jednak katalog towarów objętych tym mechanizmem zostaje poszerzany. Jednym z głównych założeń tego mechanizmu jest przeciwdziałanie oszustwom polegającym na niepłaceniu podatku przez sprzedającego.

Zgodnie z powszechną zasadą rozliczania podatku od towarów i usług, to dostawca jest zobowiązany odprowadzić do odpowiedniego urzędu skarbowego podatek należny z tytułu zrealizowanej transakcji. W przypadku mechanizmu odwrotnego obciążenia, sytuacja kształtuje się inaczej, gdyż obowiązek zostaje przeniesiony na nabywcę. Obowiązek zastosowania reverse charge mogą mieć nie tylko podmioty działające w sektorze handlu towarami podlegającymi pod ten mechanizm, ale również jednostki, które nawet w ograniczonym zakresie zajmują się sprzedażą prętów stalowych czy też drutów (nie jest to ich działalność podstawowa).

Kiedy stosuje się reverse charge?

 

Mechanizm odwrotnego obciążenia, zgodnie z ustawą o VAT, znajduje zastosowanie w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów oraz importu. Zagraniczny dostawca, po spełnieniu określonych warunków, ma możliwość zastosowania preferencyjnej stawki podatkowej wynoszącej 0%, poprzez co nabywca jest zobligowany do rozliczenia podatku.

Mechanizm ten znajduje również zastosowanie w odniesieniu do obrotu na rynku krajowym towarami wymienionymi w załączniku do ustawy o VAT. Należą do nich m.in. pręty stalowe, miedź, odpady i surowce wtórne.

Mechanizm reverse charge jest postrzegany jako metoda, która eliminuje wyłudzenia podatkowe, dlatego katalog z towarami, w przypadku których konieczne jest zastosowanie tego mechanizmu, jest rozszerzany przez ustawodawcę.

Kiedy nabywca jest podatnikiem?

 

Zgodnie z ustawą o VAT, nabywca towarów jest podatnikiem, gdy dostawca nie posiada siedziby, a także stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terenie kraju lub jest niezarejestrowany na potrzeby podatku od towarów i usług. Nabywca natomiast posiada stałe miejsca prowadzenia działalności gospodarczej lub siedzibę na terytorium kraju.

Podatnikami są również podmioty nabywające towary, które zostały wymienione w załączniku nr 11 do ustawy o VAT, gdy ich dostawa nie jest objęta zwolnieniem.

Warto mieć na uwadze, że jeśli nabywcą jest osoba fizyczna, niezarejestrowana jako podatnik VAT, wówczas nie powstaje obowiązek zastosowania reverse charge. Sprzedaż w takim przypadku opodatkowana zostaje na zasadach ogólnych – sprzedawca rozlicza podatek.

Warunki formalne, jakie musi spełnić dostawca i nabywca

 

Dostawca, sprzedając przykładowo złom, który został zakwalifikowany pod mechanizm reverse charge, zobowiązany jest do wykazania określonych informacji na fakturze sprzedaży. Na dokumencie księgowym nie zamieszcza on w takim przypadku kwoty podatku – wykazuje wyłącznie cenę netto. Ponadto faktura powinna zawierać adnotację „odwrotne obciążenie”.

Transakcja rozliczona w oparciu o mechanizm odwrotnego obciążenia może być neutralna dla obu stron dokonujących transakcji. Sprzedający (zarejestrowany podatnik) wystawia fakturę z ceną netto, natomiast kupujący (podatnik VAT) rozlicza podatek należny oraz naliczony (jeśli wykorzystuje zakupione towary do czynności opodatkowanych), zgodnie z właściwą stawką dla danego towaru. Podstawą opodatkowania jest suma widniejąca na fakturze, czyli kwota jaką nabywca musi zapłacić sprzedającemu za dane dobro.

Warto także zwrócić uwagę na deklaracje, jakie musi wypełnić nabywca do rozliczenia transakcji. Jeśli jest on podatnikiem VAT czynnym, podatek (zarówno należny jak i naliczony) wykazuje w deklaracji VAT-7, VAT-7K lub VAT-7D w zależności od sposobu rozliczania podatku. W przeciwnym razie składa on deklarację VAT-9M (do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy). Co istotne, podatnik niebędący podatnikiem VAT czynnym nie ma prawa do odliczenia naliczonego podatku.

Czy reverse charge jest ratunkiem dla branży złomu?

 

Sektor handlu złomem jest jednym z głównych sektorów podatnych na wyłudzenia podatkowe. Przyczyną tego jest m.in. obowiązkowa obecność pośredników w obrocie tym towarem (firmy nie kupują na ogół złomu bezpośrednio z huty). Aby wyeliminować fikcyjny obrót oraz trudniące się tym nierzetelne firmy (często utworzone wyłącznie w celu zawierania fikcyjnych transakcji), wprowadzono konieczność rozliczania podatku przez kupującego. Nowelizacja ta miała na celu nie tylko zwiększenie wpływów do budżetu państwa, ale również polepszenie wizerunku branży złomu.

Jak się jednak okazuje, problem oszustw podatkowych na tle złomu nie został całkowicie wyeliminowany. W przypadku przetworzenia lub zmiany wyrobu, jego klasyfikacja może się zmienić, w związku z czym przestaje obowiązywać konieczność zastosowania reverse charge. Niejednokrotnie obowiązujące klasyfikacje towarów są niezrozumiałe dla podatników, a interpretacje podatkowe różnią się między sobą, poprzez co  może powstać trudność w określeniu konsekwencji danej transakcji.