standard Mezzanine – alternatywny sposób finansowania przedsiębiorstw cz. 1

Terminem mezzanine (wł. mezzanino – półpiętro) określa się kondygnację międzypiętrową znajdującą się zwykle pomiędzy parterem i pierwszym piętrem. Artykuł ten nie skupi się jednak na tematyce architektonicznej, ale samo pojęcie stanowi dobrą analogię do finansowania mezzanine, będącym pośrednim instrumentem pomiędzy finansowaniem dłużnym (np. kredyt inwestycyjny, obrotowy) a kapitałowym (np. emisja długoterminowych papierów wartościowych). Mezzanine posiada zatem cechy charakterystyczne dla kapitału obcego i jednocześnie kapitału własnego.

 

Historia finansowania mezzanine

 

W świecie finansów historia mezzanine zaczęła się, jak większość nowości, w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej w latach 70. ubiegłego wieku. Ten sposób finansowania przedsiębiorstw wywodzi się z rynku pożyczek udzielanych w tamtym czasie przez firmy ubezpieczeniowe i kasy oszczędnościowe. Z kolei w Europie, mezzanine pojawiło się w kolejnej dekadzie, a dzisiaj największymi rynkami są Wielka Brytania i Francja. Tu, w odróżnieniu od Stanów Zjednoczonych, dominują specjalistyczne fundusze zajmujące się finansowaniem rynku private equity. W 2007 roku nastąpił wyraźny spadek wartości transakcji mezzanine. Spowodowane to było bardzo swobodnym podejściem amerykańskich banków w stosunku do udzielania kredytów. Akceptowano wówczas znacznie wyższe niż wcześniej ryzyko, przyznawano nieproporcjonalnie wysokie kredyty w zaniżonych cenach osobom z niską oceną kredytową. Była to również jedna z kluczowych przyczyn kryzysu na rynkach finansowych, którego skutki odczuwane są nawet do dziś.

Czym jest mezzanine?

 

Mezzanine jest sposobem finansowania udzielanego przedsiębiorcom w celu realizacji określonej inwestycji. W przypadku powodzenia przedsięwzięcia zapewnia ono udział w przyszłych zyskach podmiotowi finansującemu, jest to jednak obłożone wyższym poziomem ryzyka niż w przypadku standardowych kredytów czy lokat bankowych. Dzięki temu bank nie tylko jest zainteresowany spłatą udzielonych środków, perspektywa zysku motywuje go do aktywnej współpracy z przedsiębiorstwem w celu budowania jego wartości. Jak już wcześniej zostało wspomniane, to pośrednia forma między finansowaniem zewnętrznym a wewnętrznym, z tego względu obsługuje się je tak, jak klasyczne finansowanie. Oznacza to, że decydując się na mezzanine przedsiębiorca nie powoduje pogorszenia sytuacji dotychczas finansujących podmiotów, w szczególności banków. A zatem nie jest konieczne uzyskanie ich zgody na zaciągnięcie tego rodzaju zobowiązania.

Mezzanine występuje najczęściej w formie różnego rodzaju obligacji, pożyczek czy akcji uprzywilejowanych i, co bardzo istotne, bez względu na instrument nie jest ono z reguły zabezpieczone na aktywach przedsiębiorstwa (hipoteki na gruntach i budynkach, zastawy na maszynach). Zabezpieczeniem w takim przypadku są zazwyczaj zastawy na akcjach lub udziałach podmiotu finansowanego, a więc zastawy na poziomie właścicielskim.

Bardzo ważną cechą finansowania mezzanine jest forma spłaty – w większości przypadków następuje jednorazowo, na koniec okresu finansowania. Jest to korzystne dla przedsiębiorstwa, ponieważ odracza to spłatę długu w czasie oraz daje większą swobodę w operowaniu przepływami pieniężnymi w trakcie finansowania. Umożliwia to firmie szansę na szybszy rozwój realizowanej inwestycji.

Kolejną cechą charakterystyczną jest elastyczność. Elementy umowy o finansowanie mezzanine, czyli: jego okres, sposób i terminy płatności odsetek, zabezpieczenia, czy rodzaj używanego instrumentu, są konkretnie dostosowane do rodzaju inwestycji oraz specyfikacji podmiotu starającego się o dofinansowanie. Wszystkie wymienione wyżej składniki podlegają omówieniu i negocjacji pomiędzy zainteresowanymi podmiotami, w celu maksymalizacji potencjalnego zysku pochodzącego z realizacji przedsięwzięcia.

 

Kiedy warto skorzystać z mezzanine?

Tradycyjne sposoby finansowania zewnętrznego, takie jak kredyty inwestycyjne udzielane przez banki, nie zawsze spełniają swoje zadanie w stu procentach. Często zdarza się sytuacja, w której przedsiębiorstwo uzyskuje dofinansowanie, jednak jego kwota jest niższa niż wnioskowana. Spowodowane jest to najczęściej niewystarczającą zdolnością kredytową przedsiębiorstwa oszacowaną przez bank lub zbyt niską ilością aktywów, które stanowiłyby zabezpieczenie kredytu. Z kolei droga przedsiębiorstwa do emisji akcji na giełdzie jest długa, obwarowana wieloma wygórowanymi warunkami i kosztami, dodatkowo obłożone jest to wysokim ryzykiem. Ponadto wycena papierów wartościowych może okazać się niższa niż chcieliby tego właściciele spółki, co szczególnie nasila się w okresie dekoniunktury. Przeszkodą może być także zakres obowiązków związanych z obecnością na giełdzie (np. obowiązki informacyjne) oraz obawy o możliwość przyszłego wrogiego przejęcia. Firma mogłaby ewentualnie zdecydować się na emisję obligacji korporacyjnych lub bonów handlowych, jednak te gałęzie rynku finansowego są w Polsce wciąż dość słabo rozwinięte. Inwestycja funduszu private equity również może okazać się nie najlepszym rozwiązaniem. Dlatego dla niektórych przedsiębiorstw odpowiednim rozwiązaniem może być właśnie finansowanie mezzanine.

Dzięki mezzanine przedsiębiorstwo otrzyma środki na planowaną inwestycję. Poprzez odroczoną w czasie spłatę pożyczonej sumy pieniędzy firma może stosunkowo szybko osiągnąć założone cele i w konsekwencji znacznie podwyższyć swoją wartość. W takich przypadkach podmiot finansujący często zgadza się na ofertę publiczną akcji finansowanej spółki, jako źródło spłaty długu. Taka emisja walorów zostaje odsunięta w czasie do momentu, w którym przedsiębiorstwo osiągnie wartość zapewniającą zarówno jego właścicielom, jak i podmiotowi finansującemu (czyli posiadaczowi warranta na akcje) większe zyski, niż w przypadku tradycyjnego finansowania kredytem.

Okres stagnacji gospodarczej to nie tylko jedyny dobry moment na skorzystanie z finansowania mezzanine. Może to być dobra alternatywa dla rynku publicznego, gdyż pozyskanie środków w taki sposób jest szybsze oraz zdecydowanie tańsze niż organizacja oferty publicznej.