standard SORBNET2 – główny system rozliczeniowy w Polsce

SORBNET2 to najważniejszy polski system rozliczeń płatności. Jest następcą działającego od 1996 roku systemu SORBNET i po trwających ponad 3 lata przygotowaniach został wprowadzony do użytku 10 czerwca 2013 roku. W ramach jego działalności odbywają się rozrachunki operacji polityki pieniężnej Narodowego Banku Polskiego,transakcje międzybankowe z rynku finansowego oraz wysokokwotowe zlecenia klientów indywidualnych. Stanowi ponadto trzon całości systemu płatności w Polsce, gdyż w tym systemie rozliczaniu poddawane są inne systemy, np. płatności detaliczne ELIXIR, a także prowadzony przez KDPW system rozrachunku papierów wartościowych.

Przyczyny zmiany systemu

Po 17 latach funkcjonowania SORBNET odszedł na emeryturę. Zastąpił go nowocześniejszy, bardziej wydajny system, zintegrowany z międzybankową siecią telekomunikacyjną SWIFT, co umożliwi przyłączenie się polskiej waluty i samego Narodowego Banku Polskiego do innych globalnych systemów rozliczeniowych. Główną przesłanką dla tej zmiany był przestarzały System Zarządzania Bazą Danych Ingres, którego dalszy rozwój nie mógł być już możliwy i nie wykorzystywano go już do budowy innych systemów opracowywanych przez NBP. Po przeprowadzeniu analiz zdecydowano, że koszty utrzymywania przestarzałej technologii byłyby zbyt wysokie, a co ważniejsze, szybko rosnące obroty (67,8 bln zł w 2012 roku, a dla porównania w 2009 roku 42,2 bln zł) mogłoby doprowadzić w końcu do niewydolności całego systemu.

Podstawowe funkcje

Podobnie jak poprzednik, SORBNET2 jest systemem działającym na zasadzie rozrachunku brutto, gdzie zlecenia realizowane są pojedynczo i w czasie rzeczywistym. Oznacza to, że są one przetwarzane na bieżąco w ciągu całego dnia, w przeciwieństwie do np. systemu ELIXIR, gdzie występują sesje rozrachunkowe ustalone w określonych godzinach. Dzięki temu przelew z jednego rachunku na drugi dociera zazwyczaj w przeciągu kilku minut, a w pojedynczych przypadkach na drugi dzień roboczy. SORBNET2 jest systemem przeznaczonym głównie dla rozrachunków międzybankowych i rozliczeń na wysoką kwotę (poziom minimum 1 mln zł), ale również klienci indywidualni mają możliwość zlecenia przelewu w jego ramach. Wiąże się to jednak z wyższym kosztem przeprowadzenia takiej operacji w porównaniu do standardowego przesłania gotówki – za jeden przelew w SORBNET2 należy zapłacić w zależności od oferty banku od 20 do 40 zł. Podstawową różnicą pomiędzy starym a nowym systemem leży w ilości obsługiwanych zleceń na godzinę. Podczas gdy SORBNET był w stanie rozliczyć 6 000 zleceń na godzinę, przepustowość nowego systemu została podwojona do poziomu 12 000 zleceń rozliczanych w ciągu godziny.

Rodzaje rachunków rozliczeniowych

W SORBNET2 prowadzone są cztery rodzaje rachunków poświęcone przeprowadzaniu rozliczeń przez jego uczestników:

  • rachunki bieżące banków, służące między innymi do gromadzenia środków pieniężnych banku w złotych, w tym środków rezerwy obowiązkowej, a także dokonywania rozrachunku międzybankowego z innymi bankami lub z NBP;
  • rachunki pomocnicze dla pośredników rozliczeniowych (KIR i KDPW), za pomocą których przerzucane są środki pieniężne z rachunków bieżących uczestników systemu ELIXIR, zobowiązanych do zapłaty z tytułu wymiany zleceń płatniczych za pośrednictwem KIR, na rachunki bieżące uczestników mających należności z tego tytułu;
  • rachunek powierniczy dla KIR na potrzeby przeprowadzania rozrachunku wynikającego z Systemu Rozliczeń Płatności Natychmiastowych (SRPN);
  • rachunek rozliczeniowy dla Bankowego Funduszu Gwarancyjnego – rachunek własny NBP przeznaczony do wykonywania przez BFG operacji obsługiwanych przez KDPW.

Prowadzone są również inne rodzaje rachunków dla podmiotów uczestniczących w systemie SORBNET2. Zalicza się do nich rachunki: rezerwy obowiązkowej, kredytu technicznego (nieoprocentowanego i oprocentowanego), kredytu lombardowego oraz przeterminowanego kredytu lombardowego, a także rachunek depozytu jednodniowego (lokaty jednodniowej).

 Polityka pieniężna NBP w ramach SORBNET2

 Narodowy Bank Polski przeprowadza swoje operacje z zakresu polityki pieniężnej w ramach SORBNET2. Jednym z zadań NBP jest zarządzanie płynnością uczestników systemu. Warunkiem realizacji zleceń uczestnika jest dysponowanie przez niego wystarczającymi środkami na rachunku bieżącym, tak więc kwestia płynności jest pierwszorzędna. Źródłami pozyskiwania płynności są kredyty – techniczny, którego celem jest wspomaganie rozrachunku płatności w ciągu dnia i lombardowy, który jest elementem operacji depozytowo-kredytowych. Inne operacje tego typu to jednodniowy kredyt refinansowy (lombardowy, udzielany bankom komercyjnym przez NBP) oraz depozyt jednodniowy przyjmowany od banków komercyjnych przez NBP. Co ważne, czynności te nie są przeprowadzane automatycznie na koniec dnia, a wyłącznie z inicjatywy banków.

NBP zajmuje się również obsługą rezerwy obowiązkowej, którą muszą utrzymywać banki krajowe, oddziały banków zagranicznych oraz instytucji kredytowych. Rezerwy te znajdują się albo na rachunku bieżącym prowadzonym w walucie krajowej, albo na rachunku rezerwy obowiązkowej, jeżeli uczestnik nie posiada rachunku bieżącego w DSP i rozlicza się za pośrednictwem banku-korespondenta. Także poprzez SORBNET2 realizowane są operacje otwartego rynku: repo, zwiększające płynność banku komercyjnego, outright, czyli bezwarunkowy zakup przez NBP do własnego portfela od banków papierów wartościowych w trybie aukcyjnym oraz operacje związane z bonami pieniężnymi NBP dotyczące rozliczania ich emisji.

W systemie SORBNET2 uczestniczy obecnie 51 podmiotów: 48 banków komercyjnych, Narodowy Bank Polski, Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A. oraz Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A, a poprzez zastosowanie w nowym systemie międzynarodowych standardów telekomunikacyjnych, możliwe jest również w przyszłości uczestnictwo podmiotów zagranicznych.