standard Koordynacja organów kontrolnych sposobem na walkę z oszustwami na gruncie podatku VAT?

Ministerstwo Finansów dostrzega problem zorganizowanej przestępczości podatkowej, działającej szczególnie prężnie na obszarze podatku od towarów i usług. W ramach ograniczenia procederu unikania podatków i odzyskania części przychodów budżetowych utraconych przez działania nieuczciwych przedsiębiorców, ministerstwo postawiło na ściślejszą współpracę organów kontroli i ścigania, które będą tworzyły specjalne grupy zadaniowe.

 

Nielegalne działania powiązane z rozliczeniami podatkowymi stanowią główną grupę przestępstw skarbowych w Polsce. Do najczęściej stosowanych technik zalicza się fikcyjne fakturowanie, karuzelę podatkową oraz wyłudzanie akcyzy. Z racji tego, że wpływy z podatku od towarów i usług oraz z akcyzy zaliczają się do grupy głównych dochodów budżetowych państwa. Przestępstwa te są wyjątkowo groźne z punktu widzenia interesu Skarbu Państwa. Do ustawodawcy należy więc szczególna rola w zwalczaniu tego typu przestępstw. Podmioty uczestniczące w nieuczciwych praktykach często bowiem wykorzystują luki prawne lub przepisy, które zostały uchwalone przez prawodawcę w co prawda dobrym zamiarze, jednak dają możliwość wykorzystania ich w celach wyłudzania nienależnych zwrotów lub uniknięcia zapłaty podatku.

Skala przestępstw podatkowych

W ciągu kilku ostatnich lat zaobserwowano przemieszczenie się środowisk przestępczych z wcześniejszej działalności typowo kryminalnej na gospodarczą. Zmiana „branży” spowodowana jest mniejszym ryzykiem i dużo niższymi potencjalnymi karami w przypadku wykrycia. Ministerstwo Finansów zauważa również rosnącą specjalizację tych grup. Następuje przejrzysty podział ról na ukrytych pomysłodawców, doradców i rzeczywistych beneficjentów oraz na fizycznych uczestników procederu przestępstwa gospodarczego, do których zalicza się tzw. bufory, słupy (znikające firmy, które nie wpłacają należnego VAT do urzędu skarbowego), a także podmioty o znaczącym udziale w branży. Druga z tych grup odpowiada za minimalizację ryzyka wykrycia, odnosi ona równocześnie największe korzyści finansowe. Co więcej, międzynarodowy charakter powiązań osobowych i kapitałowych grup, występujący szczególnie w zjawisku karuzeli podatkowej, utrudnia prowadzenie analiz, kontrolę i karanie. Stosowane w takich przypadkach rutynowe działanie organów posiadających odpowiednie kompetencje nie jest wystarczające, często prowadzi do wydłużenia procesu wykrywczego, w efekcie czego zwiększa się prawdopodobieństwo skutecznego ukrycia zysków oraz uniknięcia kary przez przestępców.

Ścisła współpraca organów kluczem do sukcesu?

Założenia, które postawiło Ministerstwo Finansów, mają dążyć do poprawy efektywności działań ograniczających przestępczość na gruncie podatkowym oraz odzyskania przychodów budżetowych utraconych w wyniku działalności nieuczciwych podmiotów. Z doświadczeń wyniesionych w ramach walki z przestępczością podatkową w branżach stali budowlanej, złomu, paliw silnikowych, metali szlachetnych i oleju rzepakowego pomysłodawca projektu wnioskuje, że dobrą praktyką jest „współpraca wszystkich uprawnionych organów, koordynacja działań (poczynając od analiz, poprzez postępowania kontrolne i postępowania przygotowawcze), aż do skutecznego odzyskania utraconych przychodów budżetowych i ukarania winnych nieprawidłowości”. Nie mniej ważna jest również współpraca z branżowymi organizacjami przedsiębiorców, dysponującymi dobrym rozpoznaniem rynku i zabezpieczającymi interesy uczciwych podatników.

Organy wchodzące w skład grup zadaniowych

Najważniejszym skutkiem ściślejszej współpracy i koordynacji odpowiednich organów będzie usprawnienie i przyspieszenie wymiany informacji pomiędzy nimi. Proces wykrywania działalności przestępczej wygląda w skrócie następująco: organ przeprowadza wstępną analizę wskazującą na potrzebę podjęcia działań, po czym zawiadamia inne upoważnione organy. Dalej jednostki te wspólnie podejmują decyzję o potrzebie bądź celowości włączania się w dalsze kroki prawne. Ministerstwo na podstawie doświadczeń płynących z dotychczasowej działalności stwierdza, że skuteczne działanie grup zadaniowych uwarunkowane jest udziałem następujących podmiotów:

1)     Kontrola Skarbowa, w tym wywiad skarbowy, komórki analityczne i komórki kontrolne,

2)     Generalny Inspektor Informacji Finansowej odpowiedzialny za monitorowanie przepływu środków finansowych grup przestępczych,

3)     Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa finansowego państwa),

4)     organy ścigania – Centralne Biuro Śledcze oraz Biuro Kryminalne Komendy Głównej Policji zajmujące się operacyjnym rozpoznaniem grup przestępczych,

5)     Prokuratura – czynności eksperckie oraz bieżące prowadzenie postępowań przygotowawczych,

6)     Inne podmioty współdziałające: administracja podatkowa (dostęp do bieżących danych podatkowych), Biuro Wymiany Informacji Podatkowych w Koninie (dane z VIES), administracje podatkowe innych krajów, branżowe organizacje przedsiębiorców i inne

Zorganizowanie grupy w taki sposób umożliwia jak najszersze zastosowanie praktyczne działań wykrywczych i represyjnych. Skróceniu ulega również czas podejmowania decyzji. Wynikiem takiej współpracy powinno być skuteczniejsze zabezpieczenie środków przeznaczonych na przyszłe zobowiązania i kary oraz utrudnienie pozbywania się majątku przez osoby związane z grupą przestępczą.

Można więc dojść do konkluzji, że prowadzenie działań w ramach kontroli koordynowanych grup roboczych lub zadaniowych, w których udział biorą wszystkie uprawnione bądź zainteresowane organy krajów, a także zagraniczne i międzynarodowe, istotnie zwiększa możliwości wykrywcze, zapobiega eskalacji zjawiska oraz wydatnie zwiększa możliwości wyegzekwowania nałożonych kar.