standard Nietypowy wymiar pracy

Istnieją zawody, które wymagają od pracowników aktywności o nietypowych porach – w nocy, w niedziele i święta, a także w godzinach nadliczbowych. Często słychać głosy związków zawodowych domagających się większego wynagrodzenia za wykonywanie zadań w czasie dłuższym niż ośmiogodzinny wymiar pracy oraz negujących słuszność wykonywania powierzonych zadań w dni ustawowo wolne. Aby wiedzieć do czego pracodawca ma prawo, a do czego nie, warto sięgnąć po Kodeks pracy.

Czas pracy

Kodeks pracy stanowi podstawowy dokument regulujący prawa i obowiązki pracowników zatrudnionych na umowę o pracę. Tworzy podstawy do roszczenia praw przed sądem pracy w zakresie przywrócenia do wykonywania zadań, naruszenia zasad stosunku łączącego strony, dochodzenia odszkodowań oraz zadośćuczynień czy innych uchybień zarówno ze strony pracownika, jak i pracodawcy.

Jedna z części Kodeksu pracy, dział szósty, dotyczy czasu pracy.

Jak wskazuje dokument, w skali tygodnia może on wynieść 40 godzin, co daje wynik maksymalnie 8 godzin dziennie, przy czym w okresie jednego tygodnia liczba nadgodzin może równać się najwyżej 8 godzin. Każdemu pracownikowi przysługuje co najmniej 11 godzin dziennego odpoczynku, a w tygodniu 35. Wytyczna ta nie dotyczy jednak osób w dwóch przypadkach: kiedy są podmiotami zarządzającymi i odpowiadającymi w imieniu właściciela za zakład pracy oraz w sytuacji, kiedy ich praca związana jest z ratowaniem zdrowia lub życia. W takich przypadkach oraz wówczas, gdy pora pracy zatrudnionego zmienia się ze względu na przejście na inną zmianę, tygodniowy nieprzerwany odpoczynek nie może wynosić mniej niż 24 godziny. Ważną kwestią jest przerwa przypadająca podczas czasu pracy, który przekracza sześć godzin dziennie. Jest to przywilej pracowniczy, o który często oni sami się nie domagają, zwłaszcza osoby rozpoczynające pracę w nowym miejscu, gdyż uważają, że praca bez przestojów zostanie zauważona i doceniona przez zwierzchników. Prawda jednak jest taka, że pauza trwająca co najmniej 15 minut, wliczona w czas pracy przysługuje wszystkim, a nieskorzystanie z niej może znacznie obniżyć produktywność pracownika.

Nadgodziny

Nadgodziny, czyli praca w wymiarze większym niż określony w umowie, mogą wystąpić, kiedy pracownik zajmuje się ratowaniem życia i zdrowia oraz kiedy pracodawca ma szczególne, większe potrzeby pracy. Liczba godzin pracy ponad te wyznaczone może wynieś więcej niż 150. Warto wspomnieć, że nie należy traktować jako nadgodziny czasu, do odpracowania którego pracownik jest zobowiązany, w przypadku, kiedy wcześniej, na pisemną prośbę zatrudniający pozwolił mu zaniechać wykonywania zadań w określonym terminie.

Zrealizowanie większej liczby zadań w czasie dłuższym niż określony w umowie nakłada na pracodawcę obowiązek wypłacenia dodatkowego wynagrodzenia pracownikom. Kodeks pracy podaje, że zatrudnionym należne jest, oprócz honorarium podstawowego, 100% wynagrodzenia za nadgodziny przepracowane w niedzielę, święta, w nocy oraz w dniu wolnym, który został przydzielony pracownikowi w zamian za pełnienie obowiązków w niedzielę lub święto, a także 50% wynagrodzenia za nadgodziny w pozostałe dni.

Drugą formą wynagrodzenia za czas nadliczbowy jest przyznanie pracownikowi czasu wolnego odpowiadającego godzinom spędzonym w pracy. Warto wspomnieć, że nie wymaga ono pisemnej prośby pracownika, zatrudniający może sam podjąć taką decyzję.

Niedziela i święta

Co do zasady, praca w święta w placówkach handlowych, także jeśli przypadają one w niedzielę, jest zabroniona. Kodeks pracy wymienia jednak sytuacje, w których zakaz ten nie obowiązuje. Są to zadania wykonywane w związku z ratowaniem życia, transportem i komunikacją, pracami remontowymi, które muszą zostać w jak najszybszym czasie ukończone, pilnowaniem mienia, także prace w gastronomii, hotelarstwie, zakładach opieki zdrowotnej czy instytucjach kultury i wypoczynku. Za pracę w dniu ustawowo wolnym pracodawca jest zobligowany do wyznaczenia dnia wolnego w terminie nie dalszym niż 6 dni przed lub po pracującej niedzieli oraz w okresie rozliczeniowym, jeśli zadania zostały wykonane w święta. Jeżeli pobranie takiego wolnego dnia w ciągu 6 dni nie będzie możliwe, wówczas czas ten jest wydłużony do okresu rozliczeniowego. W sytuacji, kiedy w przedłużonym czasie nie zostanie on także wykorzystany, wtedy pracownikowi należne jest wynagrodzenie. Podobnie jest w przypadku niewykorzystania dnia wolnego przysługującego za pracę w święta – takie honorarium również przysługuje zatrudnionemu. Wysokość dodatku do wynagrodzenia wynosi 100% stawki za każdą przepracowaną godzinę.

Praca w nocy

Pod pojęciem pracy w porze nocnej rozumie się pracę w godzinach 21-7, natomiast jako osobę pracującą w nocy traktuje się pracownika wykonującego swoje zadania przez co najmniej trzy godziny na dobę w porze nocnej lub 1/4 czasu pracy w kontekście okresu rozliczeniowego. Osoby wykonujące zadania wymagające dużej koncentracji oraz wysiłku umysłowego i fizycznego, a także niebezpieczne dla życia, mogą pracować maksymalnie 8 godzin. Nie dotyczy to jednak przypadków, które zostały już wcześniej opisane, a mianowicie akcji ratunkowych oraz zarządzania zakładem pracy w imieniu pracodawcy.

Za pracę w godzinach nocnych należny jest dodatek do wynagrodzenia, określany jako 20% wartości stawki godzinowej, określanej na podstawie minimalnego wynagrodzenia, za każdą przepracowaną godzinę.

Źródła:

1. http://www.pip.gov.pl/html/pl/doc/kodeks_pracy_2013_2.pdf#page=51