Strefa Schengen to obszar 29 państw, w którym zniesiono kontrole na granicach wewnętrznych. Dzięki temu osoby mogą przemieszczać się między państwami członkowskimi bez rutynowej kontroli granicznej. W zamian państwa wspólnie chronią granice zewnętrzne i współpracują w sprawach bezpieczeństwa.
Najważniejsze fakty: strefa powstała w 1985 roku, a jej główną zasadą jest swobodny przepływ osób. Nie jest jednak tożsama z Unią Europejską, ponieważ należy do niej także kilka państw spoza UE.
Czym jest strefa Schengen?
Strefa Schengen jest obszarem, w którym nie prowadzi się stałych kontroli na granicach wewnętrznych między uczestniczącymi państwami. Dla podróżnego oznacza to możliwość przejazdu na przykład z Polski do Niemiec, Czech lub Słowacji bez odprawy granicznej takiej jak na granicy zewnętrznej strefy.
Funkcjonowanie tego obszaru opiera się na wzajemnym zaufaniu państw. Zniosły one kontrole między sobą, ale przyjęły wspólne zasady ochrony granic zewnętrznych, polityki wizowej oraz współpracy policyjnej i sądowej. Strefa Schengen powstała na podstawie porozumienia podpisanego w 1985 roku w miejscowości Schengen w Luksemburgu.
Jakie kraje należą do strefy Schengen?
Do strefy należy 29 państw. Większość z nich to członkowie Unii Europejskiej, ale w grupie znajdują się również cztery państwa stowarzyszone, które nie należą do UE.
| Kategoria | Państwa |
|---|---|
| Członkowie Unii Europejskiej | Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Włochy |
| Kraje stowarzyszone spoza UE | Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria |
Irlandia pozostaje poza strefą Schengen i utrzymuje kontrole na swoich granicach, choć uczestniczy w niektórych elementach współpracy policyjnej i sądowej. Cypr również nie należy jeszcze do strefy, ale prowadzi działania związane z przystąpieniem.
Bułgaria i Rumunia zostały objęte strefą Schengen w zakresie granic powietrznych i morskich 31 marca 2024 roku. Od 1 stycznia 2025 roku zniesiono także kontrole na ich granicach lądowych, dlatego oba państwa są obecnie pełnymi członkami strefy.
Jak działa bezpieczeństwo w strefie Schengen?
Brak kontroli na granicach wewnętrznych nie oznacza braku kontroli w ogóle. Ciężar sprawdzania osób i dokumentów przenosi się przede wszystkim na granice zewnętrzne, czyli granice między strefą Schengen a państwami, które do niej nie należą.
Wspólne zasady określa między innymi Kodeks graniczny Schengen. Bezpieczeństwo wspierają także współpraca służb oraz systemy informacyjne, które umożliwiają szybką wymianę danych. Najważniejsze elementy tego modelu to:
- ochrona granic zewnętrznych – kontrole prowadzone przy wjeździe do strefy odbywają się według wspólnych zasad;
- współpraca policyjna i sądowa – służby państw wymieniają informacje i wspierają się w sprawach dotyczących bezpieczeństwa;
- System Informacyjny Schengen – SIS jest wspólną bazą danych o osobach i przedmiotach poszukiwanych lub objętych określonymi alertami;
- wspólna polityka wizowa – państwa stosują ujednolicone zasady wydawania wiz krótkoterminowych.
W sytuacji poważnego zagrożenia państwo może tymczasowo przywrócić kontrole na granicach wewnętrznych. Jest to rozwiązanie wyjątkowe, stosowane na określony czas, na przykład w związku z zagrożeniem bezpieczeństwa lub poważnym kryzysem.
Dla podróżnego najważniejsza zasada jest prosta: przejazd między państwami strefy zwykle nie wiąże się z kontrolą graniczną, ale należy mieć przy sobie ważny dokument tożsamości. Policja może przeprowadzać kontrole na terytorium państwa niezależnie od odprawy granicznej.
