Brexit to proces, który wywołał wiele kontrowersji i zmian na arenie międzynarodowej. Decyzja o opuszczeniu Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię miała wpływ na liczne aspekty życia codziennego, polityki i ekonomii. W artykule wyjaśnimy, czym jest Brexit, jakie były jego przyczyny oraz jakie konsekwencje przyniosła ta decyzja.
Geneza Brexitu
Termin „Brexit”, łączący słowa „Britain” i „Exit”, po raz pierwszy pojawił się w 2012 roku i szybko zyskał na popularności. Początki idei opuszczenia Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię sięgają jednak znacznie dalej. Już w 1975 roku, niecałe trzy lata po przystąpieniu kraju do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, odbyło się pierwsze referendum dotyczące dalszego członkostwa. Wtedy Brytyjczycy opowiedzieli się za pozostaniem, ale sceptycyzm wobec unijnych struktur był obecny przez cały okres członkostwa.
Wielka Brytania zawsze dążyła do uzyskania specjalnego statusu wewnątrz Unii, co przejawiało się m.in. w braku przyjęcia wspólnej waluty czy pozostaniu poza strefą Schengen. Premier David Cameron, pod presją eurosceptycznego skrzydła swojej partii, ogłosił w 2013 roku plan zorganizowania referendum w sprawie członkostwa w Unii Europejskiej, które odbyło się w 2016 roku.
Wynik referendum
Referendum z 2016 roku przyniosło zaskakujący dla wielu wynik – 51,89% Brytyjczyków zagłosowało za opuszczeniem Unii Europejskiej. Wynik ten odzwierciedlał głębokie podziały w społeczeństwie brytyjskim, zarówno pod względem geograficznym, jak i demograficznym. Młodsze pokolenia oraz mieszkańcy Szkocji i Irlandii Północnej w większości opowiadali się za pozostaniem w UE, podczas gdy Anglia i Walia głosowały za Brexitem.
Decyzja o Brexicie wywołała lawinę politycznych i gospodarczych konsekwencji, w tym długotrwałe negocjacje dotyczące warunków wyjścia oraz przyszłych relacji z Unią Europejską. Proces ten był naznaczony licznymi zwrotami akcji i kryzysami politycznymi, które doprowadziły do zmiany na stanowisku premiera i licznych debat w parlamencie brytyjskim.
Okres przejściowy i umowa wyjścia
Brexit oficjalnie rozpoczął się 31 stycznia 2020 roku, kiedy Wielka Brytania opuściła Unię Europejską. Jednak do 31 grudnia 2020 roku obowiązywał okres przejściowy, podczas którego stosowano dotychczasowe unijne przepisy, dając czas na wypracowanie nowych relacji. Umowa o wystąpieniu przewidywała kontynuację udziału Wielkiej Brytanii w programach UE na lata 2014–2020, w tym Erasmus+, aż do ich zakończenia.
W trakcie okresu przejściowego negocjowano przyszłe stosunki handlowe i polityczne między Wielką Brytanią a Unią Europejską. W tym czasie brytyjscy przedstawiciele nie zasiadali już w unijnych instytucjach, ale kraj nadal musiał przestrzegać wielu unijnych regulacji.
Konsekwencje dla Polaków
Brexit miał istotny wpływ na Polaków mieszkających i pracujących w Wielkiej Brytanii. Dla obywateli UE, którzy zamieszkali w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku, stworzono program EU Settlement Scheme, umożliwiający uzyskanie statusu osiedlonego lub pre-osiedlonego. Proces ten pozwalał na zachowanie praw do życia i pracy w Zjednoczonym Królestwie.
Jednak dla osób przybywających po tej dacie wprowadzono nowy, punktowy system imigracyjny, który znacząco utrudnia uzyskanie prawa do pracy. Obywatele UE muszą teraz ubiegać się o wizy, a pracodawcy są zobowiązani do weryfikacji prawa do pracy za pomocą tzw. share code.
Brexit a handel i gospodarka
Brexit wpłynął na relacje handlowe nie tylko Wielkiej Brytanii, ale także państw członkowskich UE. Wprowadzenie nowych formalności celnych i regulacji związanych z przepisami handlowymi spowodowało, że przedsiębiorcy muszą dostosować się do nowych warunków. Import i eksport towarów wiąże się teraz z koniecznością przeprowadzania procedur celnych, co wpływa na płynność przepływu towarów.
Zmiany dotknęły również rynku pracy, gdzie dostęp do pracy na Wyspach stał się trudniejszy. Wielka Brytania wprowadziła nowe zasady dotyczące zatrudnienia, które wymagają od pracowników z UE zdobycia odpowiednich wiz i spełnienia dodatkowych kryteriów. Zmiany te wpłynęły na decyzje wielu firm, które rozważały przeniesienie swojej działalności do innych krajów członkowskich UE.
Przykłady wpływu na przedsiębiorstwa
Wprowadzenie nowych zasad handlowych i celnych wpłynęło na wiele branż gospodarki. Przedsiębiorstwa musiały dostosować się do nowych wymagań, co wiązało się z dodatkowymi kosztami i koniecznością przeszkolenia pracowników:
- Firmy transportowe muszą teraz dokładniej planować przeprawy przez granicę i dostosować się do nowych procedur celnych,
- Przedsiębiorstwa spożywcze borykają się z wyższymi kosztami importu, co wpływa na ceny produktów,
- Branża finansowa przenosi swoje aktywa i pracowników do krajów członkowskich UE, aby uniknąć problemów wynikających z Brexitu.
Brexit a ochrona zdrowia
Brexit przyniósł także zmiany w zakresie ochrony zdrowia. Dotychczasowe zasady korzystania z opieki medycznej w krajach UE przez obywateli Wielkiej Brytanii zostały zmodyfikowane. Osoby posiadające Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) mogą nadal korzystać z opieki zdrowotnej w czasie tymczasowego pobytu w Zjednoczonym Królestwie na dotychczasowych zasadach.
Jednak prawo do korzystania z opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii dla obywateli UE zostało uregulowane w nowych umowach, które określają szczegółowe warunki dostępu do świadczeń medycznych. Wprowadzenie nowych zasad było konieczne, aby zapewnić ciągłość opieki zdrowotnej dla obywateli obu stron.
Dokumenty i procedury zdrowotne
Osoby planujące korzystanie z opieki zdrowotnej poza granicami swojego kraju muszą teraz posiadać odpowiednie dokumenty potwierdzające ich uprawnienia:
- Dokument S1 dla osób uprawnionych do świadczeń zdrowotnych w Polsce i przenoszących się do Wielkiej Brytanii,
- Dokument S2 dla planowanych świadczeń opieki zdrowotnej w Zjednoczonym Królestwie,
- Zaświadczenie o wcześniejszym ubezpieczeniu zdrowotnym w Wielkiej Brytanii, które zwalnia z opłat za przerwę w ubezpieczeniu w Polsce.
Podsumowanie wpływu Brexitu
Brexit to wydarzenie o ogromnym znaczeniu, które wpłynęło na wiele aspektów życia w Wielkiej Brytanii i Unii Europejskiej. Zmiany w handlu, migracji, ochronie zdrowia i wielu innych dziedzinach pokazują, jak szeroki i złożony jest to proces. Wielu specjalistów podkreśla, że pełne skutki Brexitu będą widoczne dopiero po pewnym czasie, gdy nowe zasady i regulacje zostaną w pełni wdrożone i zrozumiane przez wszystkie zaangażowane strony.
Co warto zapamietać?:
- Termin „Brexit” po raz pierwszy użyty w 2012 roku, a referendum w 2016 roku zakończyło się wynikiem 51,89% głosów za opuszczeniem UE.
- Okres przejściowy trwał od 31 stycznia do 31 grudnia 2020 roku, umożliwiając negocjacje nowych relacji handlowych i politycznych.
- Program EU Settlement Scheme pozwala Polakom, którzy osiedlili się w UK przed 31 grudnia 2020 roku, na zachowanie praw do życia i pracy.
- Nowy punktowy system imigracyjny wprowadził trudności w uzyskaniu prawa do pracy dla obywateli UE przybywających po 31 grudnia 2020 roku.
- Brexit wpłynął na handel, wprowadzając nowe formalności celne, co zwiększyło koszty dla przedsiębiorstw i zmieniło rynek pracy w UK.
