Swoboda biegłego sądowego podczas gromadzenia materiałów

Powołanie biegłego w postępowaniu cywilnym lub karnym następuje w sprawach, które wymagają wiadomości specjalnych, wykraczających poza ogólną wiedzę i doświadczenie życiowe przeciętnego człowieka. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, zadaniem eksperta nie jest samodzielne ustalanie stanu faktycznego, lecz naświetlenie i wyjaśnienie okoliczności sprawy przy użyciu wiedzy fachowej oraz na podstawie udostępnionego materiału dowodowego. Biegły nie może być uznawany za organ pomocniczy sądu. Ponadto między biegłym a stronami procesu nie zachodzi bezpośrednia relacja prawna; wszelka komunikacja, zapytania oraz zastrzeżenia muszą być przekazywane za pośrednictwem sądu.

1. Metody radzenia sobie z niekompletnością materiału dowodowego

W praktyce sądowej eksperci ds. wyceny majątku i analiz finansowych często napotykają problem niekompletności akt sprawy, który uniemożliwia sformułowanie jednoznacznych wniosków. W takich sytuacjach wykształciły się dwa alternatywne sposoby postępowania.

Pierwszy z nich, w pełni zgodny z formalnymi wymogami prawa, polega na niezwłocznym  zwróceniu się do sądu ze wskazaniem konkretnych braków i wnioskiem o uzupełnienie dokumentów lub wskazanie, że opinia ma być sporządzona tylko i wyłącznie na podstawie już zgromadzonego w aktach sprawy materiału. Podejście to gwarantuje pełne bezpieczeństwo procesowe, jednak potencjalnie wydłuża czas trwania postępowania.

Drugi sposób, podyktowany dążeniem do ekonomiki procesowej, opiera się na bezpośrednim zwróceniu się przez biegłego do stron o udostępnienie niezbędnych materiałów. Choć metoda ta znacznie przyspiesza proces opiniowania i bywa akceptowana przez sądy w celach usprawnienia procesu, niesie ze sobą istotne ryzyka proceduralne.

2. Zagrożenie prekluzją dowodową i rola kontrolna sądu

Głównym zagrożeniem wynikającym z bezpośredniego pozyskiwania dokumentów przez biegłego jest ryzyko obejścia zasady prekluzji dowodowej. Strony procesu, mając świadomość spóźnienia swoich wniosków dowodowych, mogą próbować wprowadzić je do akt sprawy, przekazując je bezpośrednio ekspertowi. W ten sposób dokumenty te wpływają na treść opinii bez wcześniejszej weryfikacji ich formalnej dopuszczalności przez sąd. Aby temu zapobiec, konieczne jest zachowanie funkcji kontrolnej sądu nad przepływem informacji. W praktyce zalecanym środkiem ostrożności chroniącym przed zarzutami o stronniczość jest pisemne poinformowanie stron przez eksperta o możliwości odmowy przekazania dokumentacji bez zgody sądu. Ponadto, wszelkie uzyskane bezpośrednio materiały muszą zostać bezwzględnie dołączone do opinii jako aneks lub złożone odrębnym pismem do akt sprawy. Pozwala to sądowi na ich następcze zweryfikowanie pod kątem terminowości i zachowanie bezstronności całego procesu.

3. Korzystanie z powszechnie dostępnych rejestrów

W ramach samodzielnego gromadzenia informacji biegli mogą korzystać z powszechnie dostępnych zasobów wiedzy, takich jak np. Krajowy Rejestr Sądowy. Dane zawarte w rejestrach publicznych są jawne, co rodzi domniemanie, że były dostępne i mogły być znane stronom przed i w trakcie realizacji umowy. Z tego względu informacje te mogą być uwzględniane w opinii na równi z aktami sprawy. Granice korzystania z tych źródeł nie są jednak precyzyjnie określone, co w przypadku kwestionowania przez strony czasu poświęconego na takie poszukiwania wymaga każdorazowej oceny i akceptacji ze strony sądu.

W sytuacji zainteresowania konsultacją z biegłym sądowym czy ekspertem zajmującym się wyceną przedsiębiorstw w Warszawie lub okolicach możesz sprawdzić te usługi: https://www.wojcikdoradztwo.pl/pl/o-firmie/biegly-sadowy/wycena-przedsiebiorstw.

1. Zapotrzebowanie na dane w obszarze controllingu i wyceny przedsiębiorstw

Proces wyceny przedsiębiorstw oraz controlling finansowy charakteryzują się wysokim zapotrzebowaniem na szczegółowe informacje. Przy określaniu wartości przedsiębiorstwa ważnym obszarem analizy jest jakość jego aktywów obrotowych, czego przykładem jest badanie należności handlowych. Zarządzanie nimi w strukturach firmy wymaga podejścia zorientowanego na prognozowane przepływy gotówki, a nie tylko statycznego ujęcia opartego na wartościach nominalnych z faktur. W celu określenia poziomu ryzyka kredytowego odbiorców i jego wpływu na wycenę podmiotu, controlling wykorzystuje współczynniki aktualizacji należności, badające relację utworzonych odpisów do całkowitej sumy wierzytelności. Do dokładnego przeprowadzenia takiej analizy niezbędny jest dostęp do struktur wiekowania należności oraz dokumentów potwierdzających standing finansowy dłużników, które rzadko znajdują się w pierwotnych aktach sprawy.

Ustalenie optymalnego zakresu swobody biegłego sądowego przy gromadzeniu materiału dowodowego wymaga wyważenia wymogów formalnych prawa procesowego oraz pragmatyki gospodarczej. W obszarze finansów i controllingu, gdzie analiza opiera się na wieloaspektowych danych, ścisłe ograniczanie eksperta wyłącznie do pierwotnych akt sprawy może prowadzić do niepełności opinii, a w praktyce ekstremalnie często prowadzi do wniosku, że na podstawie dokumentów złożonych przez strony do akt sprawy nie da się odpowiedzieć na zadane biegłemu pytania. Rozwiązaniem godzącym te sprzeczności jest usankcjonowanie bezpośredniej współpracy biegłego ze stronami, przy jednoczesnym zachowaniu nadzorczej roli sądu poprzez obowiązkowe załączanie pozyskanych dokumentów do końcowego opracowania. Podkreślić jednak należy, że rolą biegłego nie jest wyręczanie sądu czy stron w zakresie formułowania wniosków dowodowych oraz gromadzenia materiału dowodowego. Strony nie są więc zwolnione z wysiłku intelektualnego w trakcie gromadzenia załączników do pozwu lub załączników do odpowiedzi na pozew w nadziei, że „biegły i tak zwróci się o uzupełnienie”.

Artykuł sponsorowany